Hôm nay
🔥 Chuỗi 0 ngày◎ Hôm nay 0/1 việc⚓ 0 hải lý
Hiểu đời · Tiền bạc đời thường · Bài 12/12 · khoảng 4 phút
Chi phí chìm: đừng ném tiền tốt theo tiền xấu
Tiền bạc đời thường
Vé xem phim đã mua, phim dở quá: ngồi tiếp hay về?
Trả lời trong một câu: Tiền và công sức đã bỏ ra không lấy lại được dù bạn quyết định gì tiếp theo, nên quyết định đúng chỉ nên dựa vào những gì còn ở phía trước: từ giờ trở đi, lựa chọn nào mang lại nhiều nhất?
1Đoán trước đã
Bạn lỡ đặt hai chuyến đi trượt tuyết trùng ngày, không hoàn tiền được: chuyến A giá 100 đô, chuyến B giá 50 đô nhưng bạn biết mình sẽ thích chuyến B hơn. Trong thí nghiệm năm 1985, bao nhiêu người chọn chuyến A?
33 trên 61 người (khoảng 54%) chọn chuyến đắt hơn mà họ biết mình sẽ kém vui hơn. Cả 150 đô đều đã mất dù chọn chuyến nào; chọn chuyến A chỉ thêm một ngày kém vui.
2Giải thích trong 3 bước
Đã chìm là chìm
Chi phí chìm là khoản đã chi và không lấy lại được: vé đã mua, tiền đặt cọc không hoàn, ba năm đã bỏ vào một dự án. Dù bạn làm gì tiếp theo, khoản đó vẫn mất. Vì vậy, nó không nên quyết định bước tiếp theo của bạn.
Vì sao ta vẫn mắc bẫy
Bỏ dở có cảm giác như thừa nhận mình đã sai và đã phí tiền. Để tránh cảm giác đó, ta tiếp tục bỏ thêm tiền, thêm thời gian, mong gỡ lại. Kết quả thường là mất nhiều hơn.
Câu hỏi 'bắt đầu lại từ đầu'
Cách thoát bẫy: tự hỏi 'Nếu hôm nay mình bắt đầu từ con số 0, chưa bỏ ra đồng nào, mình có chọn làm việc này không?'. Nếu câu trả lời là không, khoản đã chi không phải lý do để tiếp tục. Đó cũng là lời khuyên kinh điển: đừng ném tiền tốt theo tiền xấu.
Hình dung cho dễ nhớ: Tàu đã đi sai luồng 10 hải lý. Quay lại thì tiếc 10 hải lý đã chạy, nhưng cứ đi tiếp thì càng xa cảng. Quãng đã chạy là chi phí chìm; câu hỏi duy nhất là từ chỗ đang đứng, đường nào tới cảng ngắn nhất.
3Áp dụng ngay hôm nay
- Mỗi lần nghe mình nói 'đã lỡ bỏ tiền rồi nên…', dừng lại và hỏi câu 'nếu bắt đầu từ đầu'.
- Khi bắt đầu một dự án, một đợt sửa nhà hay một khoản đầu tư, đặt trước 'điểm dừng': mốc chi phí hoặc thời gian mà nếu chưa thấy kết quả thì dừng lại xem xét.
- Ăn buffet, xem phim dở, khoá học không hợp: bạn được phép bỏ dở. Ăn quá no hay ngồi thêm hai tiếng không lấy lại được số tiền đã trả.
4Hiểu lầm phổ biến
Hiểu lầm: Bỏ dở là lãng phí số tiền đã chi.
Thực ra: Số tiền đó đã mất dù bạn bỏ hay không. Lãng phí thật là tiếp tục chi thêm cho thứ không đáng.
Hiểu lầm: Kiên trì lúc nào cũng là đức tính tốt.
Thực ra: Kiên trì tốt khi con đường phía trước vẫn đáng đi. Kiên trì chỉ vì đã lỡ đi xa là cái bẫy chi phí chìm.
5Một từ Hán Việt mang về
沉没成本
chénmò chéngběn · Hán Việt: trầm một thành bản · chi phí chìm
沉没 (trầm một) là chìm xuống, như tàu chìm. Chữ 沉 (trầm) cũng có trong 'trầm tư' (沉思).
6Ba câu đố nhanh
1. Khoản nào sau đây là chi phí chìm?
Đáp án: Tiền đặt cọc không hoàn lại của một chuyến đi. Đã chi và không lấy lại được, dù quyết định tiếp theo là gì.
2. Câu hỏi nào giúp thoát bẫy chi phí chìm?
Đáp án: Nếu hôm nay bắt đầu từ đầu, mình có chọn việc này không?. Chỉ nhìn về phía trước, không nhìn khoản đã mất.
3. Trong thí nghiệm năm 1985, khoảng bao nhiêu người chọn chuyến đắt hơn dù biết mình sẽ kém vui hơn?
Đáp án: Khoảng 54%. 33 trên 61 người, hơn một nửa.
Tiến độ được lưu ngay trên thiết bị này, không cần tài khoản.