Hôm nay
🔥 Chuỗi 0 ngày◎ Hôm nay 0/1 việc⚓ 0 hải lý
Hiểu đời · Tiền bạc đời thường · Bài 10/12 · khoảng 4 phút
Lạm phát: vì sao tiền để yên là tiền teo dần
Tiền bạc đời thường
Cất 100 triệu trong tủ 20 năm, có mất đồng nào không?
Trả lời trong một câu: Lạm phát là giá cả nói chung tăng dần, làm mỗi đồng tiền mua được ít hơn; vì vậy cái cần nhìn là lãi suất thực (lãi danh nghĩa trừ lạm phát), không phải con số trong tài khoản.
1Đoán trước đã
Gửi tiết kiệm lãi 5% trong một năm có lạm phát 4%. Sức mua của bạn thực sự tăng khoảng bao nhiêu?
Lãi thực xấp xỉ bằng lãi danh nghĩa trừ lạm phát: 5% trừ 4% còn khoảng 1%. Số tiền trong sổ tăng 5%, nhưng giá cả cũng tăng 4%, nên lượng hàng bạn mua được chỉ nhiều hơn khoảng 1%.
2Giải thích trong 3 bước
Lạm phát được đo thế nào
Cơ quan thống kê theo dõi giá của một 'giỏ' hàng hoá và dịch vụ quen thuộc (ăn uống, nhà ở, điện nước, đi lại, giáo dục, y tế…) và tính ra chỉ số giá tiêu dùng CPI. Theo số liệu thống kê chính thức, CPI bình quân năm 2024 tăng 3,63% so với năm 2023.
Lãi thực mới là lãi
Lãi suất thực xấp xỉ bằng lãi suất danh nghĩa trừ lạm phát. Lãi tiết kiệm cao hơn lạm phát thì sức mua tăng; thấp hơn thì dù số dư tăng, sức mua vẫn giảm. Tiền mặt cất trong tủ có lãi danh nghĩa bằng 0, nên lãi thực luôn âm đúng bằng lạm phát.
Quy tắc 72 chạy ngược
Chia 72 cho tỷ lệ lạm phát là ra số năm để giá cả gấp đôi, tức sức mua của tiền để yên còn một nửa. Với khoảng 3,6% một năm, con số đó là khoảng 20 năm; với 6% một năm, chỉ khoảng 12 năm.
Hình dung cho dễ nhớ: Lạm phát giống thuỷ triều lên: nước dâng chậm đến mức nhìn từng giờ không thấy. Tiền để yên như cột mốc cắm cố định dưới đáy: nước càng lên, phần cột nhô khỏi mặt nước càng ngắn lại.
3Áp dụng ngay hôm nay
- Giữ một quỹ dự phòng khẩn cấp (thường từ 3 đến 6 tháng chi tiêu) ở nơi rút được ngay; phần tiền dài hạn hơn thì tìm nơi có lãi thực dương thay vì để không.
- Khi so lãi suất, luôn trừ lạm phát để ra lãi thực. 'Lãi 5%' trong năm lạm phát 4% chỉ là lãi thực khoảng 1%.
- Khi lên kế hoạch dài hạn (học phí cho con, nghỉ hưu), tính chi phí tương lai đã cộng lạm phát. Một khoản học phí hôm nay sẽ không giữ nguyên giá sau 15 năm.
- Thu nhập tăng ít hơn lạm phát nghĩa là thu nhập thực đang giảm. Nắm con số CPI hằng năm để trao đổi về thu nhập có căn cứ.
4Hiểu lầm phổ biến
Hiểu lầm: Số tiền không giảm thì không mất gì.
Thực ra: Mất sức mua: cùng một số tiền mua được ít hàng hơn. Lạm phát giống một khoản thuế âm thầm đánh vào tiền để yên.
Hiểu lầm: Lạm phát càng thấp càng tốt, tốt nhất là giá giảm.
Thực ra: Giá giảm kéo dài (giảm phát) cũng gây hại: người dân hoãn mua sắm, doanh nghiệp thu hẹp sản xuất. Phần lớn ngân hàng trung ương nhắm tới lạm phát thấp và ổn định, không phải bằng 0.
5Một từ Hán Việt mang về
通货膨胀
tōnghuò péngzhàng · Hán Việt: thông hoá bành trướng · lạm phát
Nghĩa đen là 'tiền tệ phình to'. Tiếng Việt lại dùng 'lạm phát' (濫發: phát hành tràn lan), nhấn vào nguyên nhân in quá nhiều tiền.
6Ba câu đố nhanh
1. Lãi tiết kiệm 6%, lạm phát 4%. Lãi thực khoảng bao nhiêu?
Đáp án: 2%. 6% trừ 4% còn khoảng 2%.
2. Với lạm phát 6% một năm, khoảng bao lâu sức mua của tiền để yên giảm một nửa?
Đáp án: 12 năm. 72 chia 6 bằng 12.
3. Vì sao không nên để toàn bộ tiền ở dạng tiền mặt trong thời gian dài?
Đáp án: Vì tiền mặt có lãi thực âm đúng bằng lạm phát. Vẫn nên giữ một ít cho việc khẩn cấp, nhưng phần dài hạn bị lạm phát bào mòn.
Tiến độ được lưu ngay trên thiết bị này, không cần tài khoản.