Hôm nay
🔥 Chuỗi 0 ngày◎ Hôm nay 0/1 việc⚓ 0 hải lý
Hiểu đời · Tâm lý & ra quyết định · Bài 6/12 · khoảng 5 phút
Tư duy ngược: hỏi 'làm sao để thất bại' trước
Tâm lý & ra quyết định
Muốn sống khoẻ, nên đi tìm bí quyết hay liệt kê những thứ chắc chắn làm mình ốm?
Trả lời trong một câu: Nhiều bài toán dễ giải hơn khi lật ngược: thay vì hỏi 'làm sao để thành công', hãy hỏi 'điều gì chắc chắn làm thất bại' rồi tránh từng điều; trước một dự án, tưởng tượng nó đã thất bại để tìm ra lý do từ sớm.
1Đoán trước đã
Một nhóm được yêu cầu: 'Hãy tưởng tượng dự án đã thất bại thảm hại. Vì sao?'. Nhóm khác được hỏi: 'Dự án có thể gặp rủi ro gì?'. Nhóm nào nghĩ ra nhiều lý do hơn?
Coi chuyện như đã xảy ra rồi giúp người ta nghĩ ra nhiều lý do hơn (một nghiên cứu năm 1989 ghi nhận nhiều hơn khoảng 30%). Đây là nền tảng của kỹ thuật 'khám nghiệm trước' (pre-mortem) do nhà tâm lý học Gary Klein phổ biến.
2Giải thích trong 3 bước
Lật ngược câu hỏi
Munger hay mượn lời nhà toán học Carl Jacobi: 'Lật ngược, luôn lật ngược'. Câu đùa nổi tiếng của ông: 'Tôi chỉ muốn biết mình sẽ chết ở đâu, để không bao giờ tới đó'. Câu hỏi 'làm sao để hạnh phúc' rất mơ hồ; câu 'điều gì chắc chắn làm mình khổ' thì ra ngay danh sách cụ thể. Chính Munger từng liệt kê vài 'đơn thuốc chắc chắn dẫn tới khổ sở': dùng chất gây nghiện, ghen tị, oán giận, làm người không đáng tin cậy.
Tránh ngớ ngẩn trước, thông minh sau
Munger cho rằng ông và Buffett có được nhiều lợi thế lâu dài nhờ cố gắng liên tục không làm điều ngớ ngẩn, hơn là cố tỏ ra thật thông minh. Bỏ được một thói quen phá hoại thường đáng giá hơn học thêm một mẹo hay.
Buổi khám nghiệm trước (pre-mortem)
Trước khi bắt đầu một việc lớn, cả nhóm tưởng tượng: 'Một năm sau, việc này đã thất bại thảm hại'. Mỗi người tự viết ra các lý do trong vài phút, rồi lần lượt đọc lên. Cách này cho người ngại nói trái ý cấp trên một cái cớ an toàn để nêu rủi ro, và nhóm xử lý rủi ro trước khi nó xảy ra.
Hình dung cho dễ nhớ: Giống thuyền trưởng lập kế hoạch chuyến đi: không chỉ vẽ đường tới cảng, mà đánh dấu trước bãi cạn, đá ngầm, vùng bão. Biết chỗ nào chắc chắn mắc cạn thì tự khắc tìm được đường an toàn.
3Áp dụng ngay hôm nay
- Chọn một mục tiêu của bạn (sức khoẻ, tiền bạc, công việc), viết 5 cách chắc chắn làm nó thất bại, rồi đánh dấu những điều mình đang vô tình làm.
- Trước một dự án hay một khoản chi lớn, dành 10 phút 'khám nghiệm trước': mỗi người tự viết lý do thất bại trước khi thảo luận chung.
- Khi bế tắc với câu hỏi 'làm sao cho tốt hơn', đổi thành 'làm sao cho tệ hơn', rồi làm ngược lại.
4Hiểu lầm phổ biến
Hiểu lầm: Tư duy ngược là bi quan, chỉ thấy cái xấu.
Thực ra: Mục đích là tránh cái xấu để đi tới cái tốt. Người lạc quan nhất vẫn cần biết bãi cạn nằm ở đâu.
Hiểu lầm: Hỏi 'rủi ro gì?' cũng giống tưởng tượng 'đã thất bại'.
Thực ra: Khác nhau: khi coi thất bại là chuyện đã xảy ra, người ta bớt ngại và nghĩ ra nhiều lý do cụ thể hơn.
5Một từ Hán Việt mang về
逆向思维
nìxiàng sīwéi · Hán Việt: nghịch hướng tư duy · tư duy ngược
逆 (nghịch) là ngược chiều, như trong 'nghịch cảnh' (逆境); 向 (hướng) là hướng; 思维 (tư duy) là suy nghĩ.
6Ba câu đố nhanh
1. Câu hỏi nào thể hiện đúng tư duy ngược?
Đáp án: Điều gì chắc chắn làm mình nghèo đi, và mình đang mắc điều nào?. Tư duy ngược tìm những thứ chắc chắn dẫn tới thất bại để tránh.
2. Trong buổi 'khám nghiệm trước', nhóm tưởng tượng điều gì?
Đáp án: Dự án đã thất bại thảm hại, rồi tìm lý do. Coi thất bại như đã xảy ra giúp tìm ra nhiều lý do cụ thể hơn.
3. Theo Munger, lợi thế lâu dài thường đến từ đâu?
Đáp án: Liên tục tránh những sai lầm ngớ ngẩn. Không làm điều ngớ ngẩn một cách bền bỉ là lợi thế bị đánh giá thấp.
Tiến độ được lưu ngay trên thiết bị này, không cần tài khoản.